Ακόμα ένα δυσάρεστο περιστατικό αλίευσης, πώλησης και επίδειξης Λευκού Καρχαρία, σημειώθηκε στην Μεσόγειο αυτή τη φορά στην Ελλάδα, στο νησί της Νάξου. Τα περιστατικά αυτά έρχονται να συμπληρώσουν τα πολλαπλά περιστατικά αλίευσης και εκφόρτωσης Λευκών Καρχαριών στην Μεσόγειο αλλά και τα πολλαπλά περιστατικά παράνομης αλίευσης προστατευόμενων ειδών καρχαριών και σαλαχιών στην Ελλάδα.

Ο λευκός καρχαρίας συμπεριλαμβάνεται – μαζί με άλλα προστατευόμενα είδη καρχαριών και σαλαχιών –  στο Παράρτημα II του πρωτοκόλλου «σχετικά με τις περιοχές ειδικής προστασίας και βιοποικιλότητας στη Μεσόγειο» της Σύμβασης της Βαρκελώνης  όπου ρητά «η αλίευση, η διατήρηση επί σκάφους, η μεταφόρτωση, η εκφόρτωση, η μεταφορά, η αποθήκευση και η πώληση ή η έκθεση προς πώληση αυτού του είδους απαγορεύονται αυστηρά» από το Ενωσιακό δίκαιο, σύμφωνα με τους Κανονισμούς 2015/2102 (άρθρο 16ι) και 2019/1241 (Παράρτημα I).

Ο λευκός καρχαρίας, Carcharodon carcharias (Linnaeus, 1758), αποτελεί ένα από τα πλέον εμβληματικά είδη των ωκεανών μας, καθώς και το μεγαλύτερο σε μέγεθος ψάρι-θηρευτή σε παγκόσμιο επίπεδο. Δυστυχώς, σύγχρονα διηγήματα, περιγραφές και ιστορίες που παρουσιάζονται συστηματικά σε ευρύ φάσμα των Μ.Μ.Ε. έχουν προσδώσει μια άκρως αρνητική φήμη όσον αφορά στο είδος, διαδίδοντας μια πλασματική εικόνα του λευκού καρχαρία ως ενός αδίστακτου και αδηφάγου θηρευτή.

Ο μεσογειακός πληθυσμός του λευκού καρχαρία εμπίπτει στην κατηγορία «Κρισίμως Κινδυνεύον» (critically endangered, CR) σύμφωνα με την Κόκκινη Λίστα των Απειλούμενων Ειδών της IUCN, εξαιτίας της δραματικής μείωσης του πληθυσμού του τα τελευταία 50 χρόνια στη Μεσόγειο, η οποία κυμαίνεται μεταξύ 52 έως και 96% σε μερικές περιοχές.

Παρότι στη Μεσόγειο το είδος δεν αποτελεί στόχο της αλιείας, καταλήγει συχνά ως παρεμπίπτον αλίευμα σε διάφορους τύπους αλιευτικών εργαλείων, όπως το παραγάδι, η τράτα βυθού και τα κυκλικά δίχτυα (γρι-γρι), τα οποία συνιστούν τη κύρια απειλή για τον ήδη μειωμένο πληθυσμό του. Αν και είναι πολύ πιθανό ότι τα συγκεκριμένα άτομα αλιεύτηκαν ως παρεμπίπτοντα, οι αλιείς υποχρεούνται, σε κάθε περίπτωση, να τα απελευθερώνουν ζωντανά.

Κρίνεται ιδιαιτέρως σημαντικό για τις αρμόδιες αρχές να εποπτεύουν τέτοια περιστατικά, λαμβάνοντας υπόψη το ισχύον καθεστώς προστασίας του συγκεκριμένου είδους, καθώς και το γεγονός ότι τέτοιου είδους μη στοχευμένες αλιεύσεις ενδέχεται να πυροδοτήσουν την ανάπτυξη του παράνομου εμπορίου. Κάτι τέτοιο θέτει σε κίνδυνο την επιβίωση του λευκού καρχαρία· ένα είδος το οποίο χαρακτηρίζεται από χαμηλό αναπαραγωγικό ρυθμό και ρυθμό ανάπτυξης, μακρά διάρκεια ζωής και είναι άκρως μεταναστευτικό.

Κάνουμε έκκληση στην ελληνική πολιτεία και ειδικά τις αρμόδιες υπηρεσίες να αυξήσουν τους ελέγχους και να εφαρμόσουν την υφιστάμενη εθνική (Π.Δ. 67/1981) και ενωσιακή νομοθεσία σε ότι αφορά τα προστατευόμενα είδη καρχαριών και σαλαχιών, αλλά και αναλάβουν τα αντίστοιχα μέτρα προστασίας που επιβάλλουν οι Διεθνείς Συνθήκες, των οποίων η Ελλάδα αποτελεί συμβαλλόμενο μέρος. Παράλληλα, τονίζουμε πως πρέπει άμεσα να ενεργοποιηθεί και να λειτουργήσει το Τμήμα Πραγματοποίησης Ελέγχων της Διεύθυνσης Ελέγχου Αλιευτικών Δραστηριοτήτων και Προϊόντων, της Γενικής Διεύθυνσης Αλιείας του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων που σύμφωνα με το Π.Δ. 97/2017 (ΦΕΚ Α’ 138/15.09.2017)αποτελεί το μοναδικό όργανο με δικαιοδοσία για ελέγχους σε ιχθυαγορές, ιχθυοπωλεία και λιανικό εμπόριο, ώστε να υπάρχει και δεύτερη γραμμή ελέγχου για την εμπορία και διακίνηση προστατευόμενων ειδών καρχαριών και σαλαχιών.

Καλούμε, επιπλέον, όλες τις Μεσογειακές χώρες να συνεργαστούν για την εφαρμογή των σχετικών αποφάσεων και νομοθεσιών.

Παράλληλα, παραμένει η ανάγκη για εκπαίδευση και ενημέρωση των αλιέων, των εμπλεκόμενων φορέων, των πολιτών αλλά και των δημοσιογράφων και των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης σχετικά με τη σημασία και το καθεστώς προστασίας αυτού του μοναδικού θαλάσσιου είδους, το οποίο αποτελεί είδος «ομπρέλα» για την προστασία των Μεσογειακών οικοσυστημάτων.

Μια διεθνής ομάδα θαλάσσιων βιολόγων, με την συμμετοχή της iSea, δημοσίευσε σήμερα μια επιστολή με τίτλο «Οι καρχαρίες και οι βάτοι της Μεσογείου απαιτούν δράση» στο γνωστό επιστημονικό περιοδικό Science. Το άρθρο παρουσιάζει ορισμένα χρήσιμα στοιχεία για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και το ευρύ κοινό σχετικά με ένα από τα πιο επίκαιρα ζητήματα της Μεσογείου: την αντιμετώπιση της παράνομης, λαθραίας και άναρχης αλιείας, καθώς και την προστασία των καρχαριών και των βάτων που κινδυνεύουν με εξαφάνιση.

«Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης έχουν πετύχει αυτό που η πολιτική πίεση και η διπλωματία δεν έχουν καταφέρει ακόμη», επισημαίνει ο Καθηγητής Marco Milazzo,  Καθηγητής Οικολογίας στο Πανεπιστήμιο του Παλέρμο και πρώτος συγγραφέας του άρθρου. «Η πρόσφατη δημοσίευση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εικόνων και βίντεο προστατευόμενων καρχαριών να πωλούνται στις αγορές του Monastir και της Kelibia στην Τυνησία, είχε ως επακόλουθο αρκετοί τοπικοί και διεθνείς οργανισμοί να προβούν σε επίσημη διαμαρτυρία κατά της κυβέρνησης της Τυνησίας. Ευτυχώς, η απάντηση δεν καθυστέρησε σημαντικά και εν αναμονή της επανεξέτασης της εθνικής νομοθεσίας, η κυβέρνηση της Τυνησίας κοινοποίησε ένα έγγραφο σε όλες τις τοπικές αρχές της χώρας με στόχο την εφαρμογή απαγόρευσης της αλιείας, της εκφόρτωσης και της εμπορίας διαφόρων ειδών καρχαριών και βάτων υπό υψηλό κίνδυνο εξαφάνισης στη Μεσόγειο».

Τα πρόσφατα μέτρα που ελήφθησαν από την κυβέρνηση της Τυνησίας αποτελούν ένα πρώτο βήμα που ενδεχομένως να συμβάλλει στην αλλαγή της αλιευτικής πολιτικής και σε άλλες χώρες της Μεσογείου, συμπεριλαμβανομένων πολλών χωρών της ΕΕ, οι οποίες συγκαταλέγονται μεταξύ των κυριότερων εξαγωγέων και εισαγωγέων αλιευτικών προϊόντων ελασμοβράγχιων  παγκοσμίως. Σύμφωνα με τον πρόσφατα δημοσιευμένο χάρτη πορείας της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, η αλλαγή πολιτικής θα πρέπει να συμπεριλαμβάνει δράσεις για  την αποτελεσματική αντιμετώπιση της παράνομης, λαθραίας και άναρχης αλιείας, ελέγχους σε λιμάνια και βιομηχανίες μεταποίησης, αύξηση της ιχνηλασιμότητας και της ασφάλειας των θαλασσινών (είδη καρχαριών πωλούνται συχνά ως ξιφίες σε Ιταλία και Ελλάδα, ενώ προστατευόμενα είδη πωλούνται εσκεμμένα με λανθασμένη σήμανση), καθώς και τη δημιουργία θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών για την προστασία των καρχαριών και των βάτων που κινδυνεύουν με εξαφάνιση.

Kαρχαρίες και σαλάχια, που έχουν αξιολογηθεί ως Κινδυνεύοντα (EN) και Κρισίμως Κινδυνεύοντα (CR), σύμφωνα με την Μεσογειακή Κόκκινη Λίστα Απειλούμενων Ειδών της Διεθνούς Ένωσης της Προστασίας της Φύσης (IUCN), εκφορτώνονται σε λιμάνια και διατίθενται στο εμπόριο σε χώρες της Μεσογείου, πολλά από τα οποία είναι και προστατεύμενα είδη. Το σπάνιο είδος Ρινόβατος (Rhinobatos rhinobatos) (A) στη Λιβύη, το Πλατυσέλαχο (Gymnura altavela) (B) και ο Ρυγχοκαρχαρίας (Isurus oxyrinchus) (C) στην Ελλάδα.

«Στη Μεσόγειο Θάλασσα, η στοχευμένη αλιεία καρχαριών και βάτων διεξάγεται κατά παράδοση από χώρες της Βόρειας Αφρικής, αποτελώντας ένα σημαντικό εμπόδιο στην αποτελεσματική προστασία τους εδώ και δεκαετίες. Τα παράκτια ύδατα της Βόρειας Αφρικής φιλοξενούν ένα μεγάλο αριθμό ειδών ελασμοβράγχων, εκ των οποίων το 50% κινδυνεύει με εξαφάνιση”, επισημαίνει ο Δρ. Carlo Cattano, ερευνητής στον ζωολογικό σταθμό Anton Dohrn στη Σικελία.

«Σύμφωνα με τα επίσημα στατιστικά στοιχεία του FAO, η Τυνησία διαθέτει τον μεγαλύτερο αλιευτικό στόλο της Βόρειας Αφρικής για την αλίευση ελασμοβράγχιων μετά τη Λιβύη, ενώ οι χώρες της Βόρειας Αφρικής εκφορτώνουν το 70% των αλιευμάτων ελασμοβράγχιων στη Μεσόγειο. Ωστόσο, τα δεδομένα αυτά δε λαμβάνονται υπόψη σε μεγάλο βαθμό», συμπληρώνει ο Yποψήφιος Διδάκτορας του Πανεπιστημίου Πατρών και Υπεύθυνος Προγραμμάτων Αλιείας της iSea, Ιωάννης Γιώβος.

Η πολιτική αστάθεια της περιοχής σε συνδυασμό με την πρόσφατη πανδημία έχουν περιορίσει σημαντικά την οικονομία των χωρών της Βόρειας Αφρικής, με τον τουρισμό να καταρρέει. «Υπάρχει μια παρατηρηθείσα αύξηση της παράνομης αλιείας σε αυτές τις χώρες, λόγω της υψηλότερης ζήτησης για κρέας καρχαρία, της αλιείας για ιδιοκατανάλωση και της ζήτησης από την Ασιατική αγορά. Όλα τα παραπάνω, θέτουν τα ελασμοβράγχια σε ακόμα μεγαλύτερο κίνδυνο εξαφάνισης σε σχέση με πριν και επιβάλλεται να δράσουμε πριν είναι αργά», συμπεραίνει η Δρ. Sara Al Mabruk, ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο Omar Almukhtar στη Λιβύη και ιδρύτρια της περιβαλλοντική οργάνωσης Marine Biology Libya.

Milazzo M., Cattano C., Al Mabruk S.A.A., Giovos I. (2021) Mediterranean sharks and rays need action. Science, 371(6527), pp. 355-356. DOI: 10.1126/science.abg1943

LINK: https://science.sciencemag.org/content/371/6527/355.2

Δύο δυσάρεστα περιστατικά σημειώθηκαν πριν λίγες ημέρες στην Τυνησία, όπου 2 λευκοί καρχαρίες (Carcharodon carcharias) αλιεύθηκαν (ως παρεμπίπτοντα αλιεύματα), εκφορτώθηκαν και πωλήθηκαν στις τοπικές αγορές. Τα περιστατικά αυτά έρχονται να συμπληρώσουν 4 ακόμα αντίστοιχα περιστατικά τα οποία καταγράφηκαν το 2018, 2015, 2013, 2012 και 2009. Οι εκφορτώσεις λευκού καρχαρία παραβιάζουν τις συστάσεις της Γενικής Επιτροπής Αλιείας για τη Μεσόγειο (ΓΕΑΠ) για την προστασία τόσο του συγκεκριμένου είδους, όσο και άλλων ειδών καρχαριών και σαλαχιών που συμπεριλαμβάνονται στη Σύμβαση της Βαρκελώνης (Παράρτημα ΙΙ).

Ο λευκός καρχαρίας, Carcharodon carcharias (Linnaeus, 1758), αποτελεί ένα από τα πλέον εμβληματικά είδη των ωκεανών μας, καθώς και το μεγαλύτερο σε μέγεθος ψάρι-θηρευτή σε παγκόσμιο επίπεδο. Δυστυχώς, σύγχρονα διηγήματα, περιγραφές και ιστορίες που παρουσιάζονται συστηματικά σε ευρύ φάσμα των Μ.Μ.Ε. έχουν προσδώσει μια άκρως αρνητική φήμη όσον αφορά στο είδος, διαδίδοντας μια πλασματική εικόνα του λευκού καρχαρία ως ενός αδίστακτου και αδηφάγου θηρευτή.

Ο μεσογειακός πληθυσμός του λευκού καρχαρία εμπίπτει στην κατηγορία «Κρισίμως Κινδυνεύον» (critically endangered, CR) σύμφωνα με την Κόκκινη Λίστα των Απειλούμενων Ειδών της IUCN, εξαιτίας της δραματικής μείωσης του πληθυσμού του τα τελευταία 50 χρόνια στη Μεσόγειο, η οποία κυμαίνεται μεταξύ 52 έως και 96% σε μερικές περιοχές.

Παρότι στη Μεσόγειο το είδος δεν αποτελεί στόχο της αλιείας, καταλήγει συχνά ως παρεμπίπτον αλίευμα σε διάφορους τύπους αλιευτικών εργαλείων, όπως το παραγάδι, η τράτα βυθού και τα κυκλικά δίχτυα (γρι-γρι), τα οποία συνιστούν τη κύρια απειλή για τον ήδη μειωμένο πληθυσμό του. Αν και είναι πολύ πιθανό ότι τα συγκεκριμένα άτομα αλιεύτηκαν ως παρεμπίπτοντα, οι αλιείς υποχρεούνται, σε κάθε περίπτωση, να τα απελευθερώνουν ζωντανά.

Κρίνεται ιδιαιτέρως σημαντικό για τις αρμόδιες αρχές να εποπτεύουν τέτοια περιστατικά, λαμβάνοντας υπόψη το ισχύον καθεστώς προστασίας του συγκεκριμένου είδους, καθώς και το γεγονός ότι τέτοιου είδους μη στοχευμένες αλιεύσεις ενδέχεται να πυροδοτήσουν την ανάπτυξη του παράνομου εμπορίου. Κάτι τέτοιο θέτει σε κίνδυνο την επιβίωση του λευκού καρχαρία· ένα είδος το οποίο χαρακτηρίζεται από χαμηλό αναπαραγωγικό ρυθμό και ρυθμό ανάπτυξης, μακρά διάρκεια ζωής και είναι άκρως μεταναστευτικό.

Κάνουμε έκκληση στο κράτος της Τυνησίας να υιοθετήσει εγχώρια μέτρα για την προστασία του λευκού καρχαρία και των υπόλοιπων ειδών που εμπεριέχονται στον κατάλογο της Σύστασης του GFCM/42/2018/2, καθώς και να επιβάλει την εφαρμογή των μέτρων τα οποία δεν εφαρμόζονται επαρκώς μολονότι θα μπορούσαν να συμβάλουν σημαντικά στην προστασία και διατήρηση αυτού του εμβληματικού είδους. Καλούμε, επιπλέον, όλες τις Μεσογειακές χώρες να συνεργαστούν για την εφαρμογή των σχετικών αποφάσεων και νομοθεσιών. Παράλληλα, παραμένει η ανάγκη για εκπαίδευση και ενημέρωση των αλιέων, των εμπλεκόμενων φορέων και των πολιτών σχετικά με τη σημασία και το καθεστώς προστασίας αυτού του μοναδικού θαλάσσιου είδους, το οποίο αποτελεί είδος «ομπρέλα» για την προστασία των Μεσογειακών οικοσυστημάτων.

Σχετικές νομοθεσίες για την προστασια του λευκού καρχαρία στη Μεσόγειο

Παράρτημα ΙΙ της Συνθήκης σχετικά με το διεθνές εμπόριο στα απειλούμενα με εξαφάνιση είδη άγριας πανίδας και χλωρίδας (CITES)

Παράρτημα ΙΙ της Σύμβασης για τη διατήρηση των αποδημητικών ειδών που ανήκουν στην άγρια πανίδα — Σύμβαση της Βόννης

Παράρτημα 1 του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/1241 (Είδη τα οποία απαγορεύεται να αλιεύονται, να διατηρούνται επί του σκάφους, να μεταφορτώνονται, να εκφορτώνονται, να αποθηκεύονται, να πωλούνται, να εκθέτονται ή να προσφέρονται προς πώληση)

Κανονισμός (ΕΕ) 2015/2102

Εκτελεστική απόφαση της Επιτροπής (EΕ) 2016/1251

Άλβανία: Αλιευτική Νομοθεσία n.64/2012

Ισραήλ: Προστατευόμενο είδος από το 2005

Ιταλία: 1992, Νόμος για την προστασία της άγριας πανίδας n.150/1992.

Μαυροβούνιο: Επίσημη Εφημερίδα του Μαυροβουνίου No. 26/15

Μαυροβούνιο: Επίσημη Εφημερίδα του Μαυροβουνίου No. 76/06

Ισπανία: Βασιλικό διάταγμα 139/2011 Κατάλογος άγριων ειδών στο καθεστώς ειδικής προστασίας και στον ισπανικό κατάλογο απειλούμενων ειδών

Σλοβενία: Διάταγμα για τα προστατευόμενα ελεύθερα είδη ζώων (UL RS 46/04)

Για περισσότερες πληροφορίες

iSea, Περιβαλλοντική Οργάνωση για την Προστασία των Υδάτινων Οικοσυστημάτων, info@isea.com.gr

Το Δελτίο τύπου υποστηρίζεται από:

Albanian Center for Environmental Protection and Sustainable Development
All For Blue
Associació Lamna
Association Ailerons
Association Pour l’Etude et la Conservations des Sélaciens (APECS)
Associazione Isoetes, no-profit association
Blue World Institute of Marine Research and Conservation
CATSHARKS, Association for the study and conservation of elasmobranchs and its ecosystems
Requins et Des Hommes (DRDH)
Enalia Physis Environmental Research Centre
Ente Fauna Marina Mediterranea
Ichthyological Research Society of Turkey
Ilija Cetkovic, University of Montenegro – Institute of Marine Biology
Longitude 181
Marine and Environmental Research Lab Ltd. (MER Lab),
Marine biology in Libya
MedSharks
Mendil Hamza Med Anis, PhD Laboratoire Conservation et Valorisation des Ressources Marines, Ecole Nationale Supérieure des Sciences de la Mer et de l’Aménagement du Littoral
Mersea Marine Conservation Consutling
Morigenos – Slovenian Marine Mammal Society
OceanCare
Project AWARE
Sami Mhenni, marine activist
Sea Shepherd Greece
SHARKPROJECT
Shark Trust
Sharks Educational Institute
Sharks in Israel
SUBMON
Tethys Research Institute
The Dolphin’s Voice e.V
The MECO (Mediterranean Elasmobranchs Citizen Observations) project,
Turkish Marine Research Foundation (TUDAV),
University of Calabria, Laboratory of Marine Zoology and Herpetology, Department of Biology,
Ecology and Earth Sciences
University of Patras, Department of Animal Production, Fisheries & Aquaculture

Ο εικονιζόμενος καρχαρίας είναι ένας Aγγελοκαρχαρίας. Οι Αγγελοκαρχαρίες, ή αλλιώς Ρίνες, είναι πεπλατυσμένοι καρχαρίες που αποτελούν μια από τις πιο απειλούμενες ομάδες καρχαριών στο κόσμο. Στη Μεσόγειο εντοπίζονται 3 είδη (Ακανθορίνα, Ματορίνα και Αγγελοκαρχαρίας), με τους μεσογειακούς πληθυσμούς τους να έχουν χαρακτηριστεί Κρισίμως Κινδινεύοντες από τη Διεθνή Ένωση Προστασίας της Φύσης (IUCN) λόγω της ραγδαίας μείωσης τους και τοπικών εξαφανίσεων σε διάφορα σημεία της Μεσογείου. Στην Ελλάδα εντοπίζονται και τα 3 μεσογειακά είδη αγγελοκαρχαριών.

Το Σχέδιο Δράσης για την Προστασία των Αγγελοκαρχαριών στο Αιγαίο και την Κρήτη αποτελεί μια συλλογική προσπάθεια επιστημόνων της περιοχής και αναπτύχθηκε από τη iSea με πρωτοβουλία της The Shark Trust και σε συνεργασία με το Ινστιτούτο TUDAV, την WWF Ελλάδας και WWF Τουρκίας.

Σκοπός του Σχεδίου Δράσης αποτελεί η διατήρηση και η των Αγγελοκαρχαριών σε αυτή την ιδιαίτερα σημαντική περιοχή για τους μεσογειακούς τους πληθυσμούς, μέσω μιας αξιολόγησης των απειλών που τους ασκούνται και παράλληλα με την πρόταση δράσεων για την επίτευξη του σκοπού.

Στο πλαίσιο αυτό, τέθηκαν τρεις επιμέρους στόχοι που βασίστηκαν στο Μεσογειακό Σχέδιο Δράσης:

Ελαχιστοποίηση της θνησιμότητας των αγγελοκαρχαριών από την αλιεία.

Αναγνώριση και προστασία χαρακτηριστικών ενδιαιτημάτων των αγγελοκαρχαριών.

Θέσπιση, εφαρμογή και επιβολή εθνικής νομοθεσίας για τους αγγελοκαρχαρίες.

Βρείτε το σχετικό δελτίο τύπου εδώ

Βρείτε το Σχέδιο Δράσης για την Προστασία των Αγγελοκαρχαριών στο Αιγαίο και την Κρήτη εδώ.